კომერციული სექტორის ტენდერებში პრეტენდენტთა ოპერაციული შესაძლებლობების შეფასება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპია. განსაკუთრებით მსხვილ სამშენებლო ტენდერებში ფართოდ გამოიყენება ბრუნვის მოთხოვნა, როგორც პრეტენდენტების ერთ-ერთი საკვალიფიკაციო კრიტერიუმი. თუმცა მისი არასწორად განსაზღვრა შეიძლება გახდეს როგორც კონკურენციის შეზღუდვის, ისე არაეფექტური შერჩევის მიზეზი.

იცოდით, რომ ბრუნვა წარმოადგენს მიმწოდებლის ზოგადი შესაძლებლობების შეფასების სასარგებლო ინდიკატორს?

ბრუნვის მოთხოვნა (turnover requirement) გამოიყენება იმის დასადგენად, აქვს თუ არა პრეტენდენტს საკმარისი ოპერაციული რესურსი კონკრეტული პროექტის დადგენილ ვადაში შესასრულებლად. გამოცდილებისგან განსხვავებით, ბრუნვა პროექტის განხორციელების ვადასაც ითვალისწინებს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს არის დადგენილ ვადაში კონკრეტულ სფეროში წარმატებით განხორციელებული პროექტების შედეგად დაგროვილი გამოცდილება.

იგი ირიბად ასახავს:
— კომპანიის საქმიანობის მასშტაბს
— რესურსების მობილიზების უნარს
— ოპერაციულ სტაბილურობას

ბრუნვა არ არის მხოლოდ ფინანსური მაჩვენებელი — იგი წარმოადგენს კომპანიის საერთო შესაძლებლობების პროქსი ინდიკატორს. მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ ბრუნვა უნდა განიხილებოდეს როგორც ინდიკატორი და არა აბსოლუტური საზომი.

ისევე როგორც სხვა საკვალიფიკაციო მოთხოვნების შემთხვევაში, ბრუნვის მოთხოვნის განსაზღვრისას აუცილებელია პროპორციულობის პრინციპის დაცვა. სახელმწიფო შესყიდვების შემთხვევაში, არაერთი ქვეყნის კანონმდებლობა მოითხოვს საკვალიფიკაციო მოთხოვნების დადგენისას სწორედ პროპორციულობის პრინციპის დაცვას.

ეს ნიშნავს, რომ მოთხოვნა უნდა იყოს:
— დაკავშირებული შესყიდვის ობიექტთან
— აუცილებელი და საკმარისი
— არ უნდა ზღუდავდეს კონკურენციას ზედმეტად

ზომიერი და გონივრული მოთხოვნის დასადგენად საჭიროა რამდენიმე ფაქტორის გათვალისწინება:

1. პროექტის მოცულობა — პროექტის საერთო ღირებულება წარმოადგენს საწყის წერტილს.

2. შესრულების ვადა — იგივე მოცულობის პროექტს სხვადასხვა რესურსი სჭირდება:
— 1 წელში შესრულება → მაღალი რესურსის საჭიროება
— 3 წელში შესრულება → შედარებით ნაკლები წლიური დატვირთვა

შესაბამისად, ბრუნვა უნდა იყოს დაკავშირებული წლიურ დატვირთვასთან და არა მხოლოდ მთლიან მოცულობასთან.

3. ბაზრის რეალობა და შესაძლებლობები — გასათვალისწინებელია, რომ მიმწოდებლების ზოგადი შესაძლებლობები, როგორც წესი, აღემატება მათ მიერ ფაქტობრივად შესრულებულ სამუშაოებს. ჩვენი გამოკითხვებით, ეს მაჩვენებელი შეადგენს დაახლოებით 1.5–2-ჯერ მეტს.

თუ კომერციულ ტენდერში:

— პროექტის ღირებულებაა 1,000,000 ლარი
— შესრულების ვადაა 1 წელი

სტანდარტულად შეიძლება მოითხოვებოდეს 1,000,000 ლარის ბრუნვა. თუმცა, თუ გავითვალისწინებთ, რომ კომპანიების შესაძლებლობები დაახლოებით 2-ჯერ აღემატება მათ რეალურ ბრუნვას, მაშინ გონივრული მოთხოვნა შეიძლება შემცირდეს 500,000 ლარამდე. ეს ზრდის კონკურენციას, ხოლო რისკი რჩება მართვადი.

ზედმეტად მაღალი, არაპროპორციული მოთხოვნა:
— გამორიცხავს მცირე და საშუალო ბიზნესებს
— ამცირებს კონკურენციას
— ზრდის ფასს

ზედმეტად დაბალი მოთხოვნა:
— ზრდის არაკომპეტენტური მიმწოდებლების რისკს
— საფრთხეს უქმნის პროექტის შესრულებას

— საჭიროების შემთხვევაში, გამოიყენეთ ბრუნვა როგორც ერთ-ერთი ინდიკატორი, და არა ერთადერთი კრიტერიუმი
— დააკავშირეთ მოთხოვნა პროექტის წლიურ დატვირთვასთან
— გაითვალისწინეთ ბაზრის რეალური შესაძლებლობები
— თუ საჭიროა, გამოიყენეთ დამატებითი მექანიზმები, როგორიცაა:
   — შესრულების გამოცდილება
   — პერსონალის კვალიფიკაცია
   — მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა

ბრუნვის მოთხოვნა წარმოადგენს მნიშვნელოვან, თუმცა მგრძნობიარე ინსტრუმენტს. მისი სწორად გამოყენება ხელს უწყობს:
— კონკურენციის გაზრდას
— ეფექტიანი მიმწოდებლების შერჩევას
— რისკების მართვას

ოპტიმალური შედეგისთვის აუცილებელია პროპორციულობის პრინციპის დაცვა და ბრუნვის შეფასება არა როგორც აბსოლუტური ზღვარი, არამედ როგორც გონივრული ინდიკატორი მიმწოდებლის შესაძლებლობების განსასაზღვრად.

გსურთ კომერციული შესყიდვები წარმართოთ გამჭვირვალედ და ეფექტიანად? გაწევრიანდით Etenders.ge-ს Facebook ჯგუფში და მიიღეთ უახლესი ინფორმაცია შესყიდვების სფეროში. გჭირდებათ კონსულტაცია? დაგვიკავშირდით!

დარეგისტრირდით Etenders.ge-ზე და გამოაცხადეთ თქვენი პირველი კომერციული ტენდერი უფასოდ!

სტატიის ავტორი: ალექსანდრე ჩხიკვიშვილი