2026 წლის 1 იანვრიდან სახელმწიფო შესყიდვებში ახალი წესი ამოქმედდა: ყველა შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, ელექტრონული ტენდერის ან გამარტივებული შესყიდვის წინ ჩაატაროს ბაზრის კვლევა გარკვეული პროცედურული ნორმების დაცვით. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის №78 ბრძანებით (30 დეკემბერი, 2025) დამტკიცებული წესი განსაზღვრავს — ვინ ვალდებულია, როდის, რა მეთოდებით და რა შეიძლება ჩაითვალოს სათანადო კვლევად.

ამ სტატიაში ვხსნით ახალი რეგულაციის ძირითად მოთხოვნებს მარტივი ენით.

ბაზრის კვლევა არის პროცესი, რომლითაც შემსყიდველი ორგანიზაცია — სახელმწიფო უწყება, მუნიციპალიტეტი ან სხვა საჯარო სტრუქტურა — იკვლევს ბაზარზე არსებულ მდგომარეობას შესყიდვის განხორციელებამდე. მიზანია გაირკვეს, მაგალითად: ვის შეუძლია მიაწოდოს სასურველი საქონელი ან მომსახურება, რა ღირს, რა სპეციფიკაციებით, რა პირობებით და რა ვადებში.

ახალი წესი ეყრდნობა სახელმწიფო შესყიდვების ფუნდამენტურ პრინციპებს — ფულადი სახსრების რაციონალური ხარჯვა, ჯანსაღი კონკურენცია და შესყიდვების გამჭვირვალობა. ბაზრის კვლევის გარეშე სახელმწიფო შესყიდვის სავარაუდო ღირებულება შეიძლება არასწორად განისაზღვროს, ან სატენდერო პირობები ისე ჩამოყალიბდეს, რომ ტენდერმა პრაქტიკულად ვერ შეძლოს კონკურენციის უზრუნველყოფა. კვლევის გარეშე, შესაძლებელია, სათანადოდ ვერ გაიწეროს შესყიდვის ობიექტის სპეციფიკაციები. შედეგად, შესყიდვის ობიექტის ხარისხი ვერ აღმოჩნდება საჭიროების შესაბამისი.

ყველა შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია ბაზრის კვლევა ჩაატაროს:

— ელექტრონული ტენდერის ან კონკურსის გამოცხადებამდე;
— გამარტივებული შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების დადებამდე.

გარდა ამისა, წლიური გეგმის შემუშავებამდეც საჭიროა ბაზრის პირველადი კვლევის განხორციელება — თუმცა, ამ შემთხვევაში ორგანიზაციას უფრო მეტი მოქნილობა აქვს მეთოდების არჩევაში.

ახალი წესის მიხედვით, ბაზრის კვლევის სავალდებულო და ძირითადი მეთოდია MRS მოდულის გამოყენება — ეს არის სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი ელექტრონული სისტემის სპეციალური მოდული ბაზრის კვლევისთვის, სადაც საჭიროა გამოქვეყნდეს შემსყიდველი ორგანიზაციის განცხადება ბაზრის კვლევის შესახებ. იდეა არის ის, რომ შემსყიდველი ორგანიზაცია აქვეყნებს კვლევის საგანს, ხოლო მიწოდების ბაზარი პასუხობს მას. ბაზრის კვლევის დოკუმენტაცია, ფაქტობრივად, აერთიანებს შემსყიდველი ორგანიზაციის შეკითხვებს, რასაც კვლევის შედეგად უნდა გაეცეს პასუხები მიწოდების ბაზრის მონაწილეების გამოხმაურების საფუძველზე.

— შემსყიდველი ორგანიზაცია ქმნის ბაზრის კვლევის განცხადებას MRS მოდულში — მიუთითებს შესყიდვის ობიექტს, CPV კოდს, მიწოდების ვადებს და სხვა დეტალებს, ასევე ბაზრის კვლევის საგანს — ინფორმაციას, თუ რას იკვლევს შემსყიდველი ორგანიზაცია.
— განცხადება საჯაროდ ქვეყნდება — ნებისმიერ პოტენციურ მიმწოდებელს შეუძლია გაეცნოს და, საჭიროების შემთხვევაში, მოსთხოვოს შემსყიდველ ორგანიზაციას განმარტებები.
— პოტენციური მიმწოდებლები წარადგენენ წინადადებებს — ფასს და/ან შესყიდვის ობიექტთან დაკავშირებულ სხვა ინფორმაციას, შემსყიდველი ორგანიზაციის მოთხოვნის შესაბამისად.
— წინადადებების მიღების ვადის გასვლის შემდეგ შემსყიდველი იღებს შედეგებს და აცხადებს ბაზრის კვლევას დასრულებულად.

მნიშვნელოვანია: MRS მოდული იცავს ანონიმურობას — კვლევის მიმდინარეობისას მიმწოდებლები ერთმანეთის წინადადებებს ვერ ხედავენ. პოტენციური მიმწოდებლების ვინაობა და შეთავაზებები მხოლოდ შემსყიდველ ორგანიზაციას ეცნობება კვლევის დასრულების შემდეგ.

მხოლოდ MRS მოდულის გამოყენება საკმარისი არ არის — წესი ავალდებულებს შემსყიდველ ორგანიზაციას, პარალელურად გამოიყენოს სულ მცირე კიდევ ერთი მეთოდი, მაგალითად:

— არანაკლებ ორ პოტენციურ მიმწოდებელთან კომუნიკაცია — პირადად, ტელეფონით, ელ-ფოსტით; წერილობითი შეთავაზების ან ინვოისის გამოთხოვა;
— ორი პოტენციური მიმწოდებლის ვებგვერდზე განთავსებული ფასების ანალიზი;
— სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის სხვა მოდულებში განთავსებული ინფორმაციის ანალიზი;
— წარსული ტენდერების ანალიზი — სულ მცირე ორი ანალოგიური ტენდერი ბოლო 12 თვეში, მინიმუმ 2 პრეტენდენტით;
— მწარმოებელთან მიმართვა — საქონლის შემთხვევაში, მიზანშეწონილობიდან გამომდინარე;
— ღია კარის დღე — პოტენციური მიმწოდებლების შეხვედრა გამჭვირვალე გარემოში, საჯარო ანონსით.

ელექტრონული ფოსტით კომუნიკაციის შემთხვევაში, ბრძანება ავალდებულებს შემსყიდველ ორგანიზაციას გამოიყენოს სპეციალურად შექმნილი ელექტრონული ფოსტის მისამართი.

მნიშვნელოვანია, რომ MRS მოდულში გათვალისწინებულია სპეციალური ველი, სადაც საჭიროა აიტვირთოს დამატებითი მეთოდის გამოყენებით მიღებული ინფორმაცია მანამ, სანამ შემსყიდველი ორგანიზაცია ბაზრის კვლევას გამოაცხადებს დასრულებულად. 

მხოლოდ ბაზრის კვლევის დასრულებულად გამოცხადების შემდეგ შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის ხილვადი ხდება MRS მოდულის საშუალებით წარდგენილი შეთავაზებები.

ახალი ბრძანება ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც შემსყიდველ ორგანიზაციას შეუძლია MRS მოდულის გარეშე განახორციელოს ბაზრის კვლევა. ქვემოთ მოყვანილია ის ხშირი შემთხვევები, როდესაც შემსყიდველი ორგანიზაცია ბაზრის კვლევას ახორციელებს მის მიერ შერჩეული ნებისმიერი მეთოდით:

— შესყიდვის ობიექტის ღირებულება 10 000 ლარზე ნაკლებია;
— გარკვეული საფუძვლით გამარტივებული შესყიდვები — მაგ., ექსკლუზიური უფლებამოსილების, საგარანტიო მომსახურების ან სხვა სპეციფიური საფუძვლებით;
— იდენტური ბოლო ტენდერი — თუ იმავე ორგანიზაციამ ბოლო 1 თვეში ჩაატარა ანალოგიური ტენდერი (±20% მოცულობით) მინიმუმ 2 პრეტენდენტით;
— სამშენებლო სამუშაოები — თუ შესყიდვა ხდება დამტკიცებული საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის საფუძველზე;
— დაქირავებული ექსპერტის/კონსულტანტის ჩართულობა — ექსპერტი/კონსულტანტი უფლებამოსილია ბაზრის კვლევა განახორციელოს ბრძანებით განსაზღვრულისგან განსხვავებული, მის მიერ შერჩეული მეთოდ(ებ)ით.

ცხადია, ასეთ შემთხვევებში შემსყიდველ ორგანიზაციას შეუძლია გამოიყენოს ის მეთოდები, რომელთაგან ერთ-ერთის მაინც გამოყენება სავალდებულოა MRS მოდულში ბაზრის კვლევის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებასთან ერთად.

ბაზრის კვლევის ერთ-ერთი მთავარი პრაქტიკული მიზანი შესყიდვის სავარაუდო ღირებულების დადგენაა. წესი ნათლად განსაზღვრავს:

— ელექტრონული ტენდერის შემთხვევაში — სავარაუდო ღირებულება არ უნდა აღემატებოდეს მოკვლეული ფასების საშუალო არითმეტიკულს. შემსყიდველი ორგანიზაციის გადაწყვეტილებით, შესაძლებელია განისაზღვროს მოკვლეული ფასების მინიმუმზე დაბალი ოდენობითაც.
— გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში — ხელშეკრულება საჭიროა გაფორმდეს მოკვლეული ფასებიდან მინიმალურზე.

ბაზრის კვლევა შედეგიანად ითვლება, თუ სულ მცირე 2 პოტენციური მიმწოდებელი პასუხობს შემსყიდველი ორგანიზაციის მოთხოვნებს. თუ ეს მოთხოვნა არ კმაყოფილდება, შემსყიდველი ორგანიზაციის სათანადო დასაბუთების არსებობისას, შესაძლებელია კვლევა მაინც ჩაითვალოს შედეგიანად.

ბაზრის კვლევის შედეგები 3 თვის განმავლობაში ინარჩუნებს იურიდიულ ძალას. თუ ამ პერიოდში შესყიდვა არ განხორციელდა, კვლევა ხელახლა უნდა ჩატარდეს.

თუ ბაზრის კვლევამ ვერ მიაღწია დასახულ მიზანს — ვერ მოიძებნა პოტენციური მიმწოდებლები, რომლებმაც უპასუხეს შემსყიდველ ორგანიზაციას ან ვერ განისაზღვრა ფასი — შემსყიდველი ვალდებულია დამატებით გაანალიზოს მოთხოვნები და საჭიროების შემთხვევაში ხელახლა ჩაატაროს კვლევა. მნიშვნელოვანია: ბაზრის კვლევის უშედეგოდ დასრულება არ ხდება გამარტივებული შესყიდვის საფუძველი.

ახალი ბრძანების თანახმად, ელექტრონული ტენდერის შემთხვევაში, შემსყიდველმა ორგანიზაციამ ბაზრის კვლევის შედეგების ამსახველი ინფორმაცია საჭიროა ასახოს სატენდერო პირობების დამტკიცების შესახებ ოქმში, რომელიც იტვირთება ელექტრონულ სისტემაში ტენდერის გამოცხადებისას. გასათვალისწინებელია, რომ შემსყიდველ ორგანიზაციას არ აქვს უფლება მოახდინოს პოტენციურ მიმწოდებელთა ვინაობის გასაჯაროება — შედეგების აღწერისას დაცული უნდა იქნეს ანონიმურობა.

ბაზრის კვლევის განხორციელების წესი არ საუბრობს ცალსახად, სად უნდა განხორციელდეს ანგარიშგება გამარტივებული შესყიდვის შემთხვევაში. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ შემსყიდველი ორგანიზაციის ანგარიშგების წესი ავალდებულებს შემსყიდველ ორგანიზაციას ელექტრონული სისტემის CMR მოდულში ასახოს ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია, რასაც ასევე ბაზრის კვლევის განხორციელების შესახებ ინფორმაცია განეკუთვნება. CMR მოდულს გააჩნია სპეციალური ველი ბაზრის კვლევასთან დაკავშირებული დოკუმენტაციისთვის.

— ბრძანების ფორმალურ მოთხოვნებთან ერთად გაამახვილეთ არანაკლები ყურადღება კვლევის შინაარსზე. ბაზრის კვლევის დროს გამოქვეყნებული ინფორმაცია უნდა იყოს გასაგები და დეტალური, რათა პოტენციურმა მიმწოდებლებმა შეძლონ სრულყოფილი პასუხის გაცემა.
— გამოიყენეთ ინფორმაციის მოძიების ალტერნატიული მეთოდებიც. მიზანი არ უნდა იყოს მხოლოდ "ორი წინადადების" მიღება წესის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად — მიზანი უნდა იყოს ის ხარისხიანი ინფორმაცია, რაც შესყიდვის რაციონალურად წარმართვისთვის არის საჭირო.
— გადაამოწმეთ ინფორმაცია. ნუ დაეყრდნობით ერთი წყაროს მონაცემებს — ინფორმაციის გადამოწმება ამცირებს ბაზრის არასწორი შეფასების რისკს.
— რთული სპეციფიკის შემთხვევაში — გამოიყენეთ ბაზრის ექსპერტიზა შესყიდვის დაგეგმვის ეტაპზე. მაგალითად, ღია კარის დღეების ფორმატი სწორედ იმისთვის არსებობს, რომ კომპლექსური შესყიდვების შემთხვევაში პოტენციური მიმწოდებლების ექსპერტიზა სათანადოდ იქნეს გათვალისწინებული.

— კვლევის ეტაპი — ჩაერთეთ ტექნიკური დეტალების ჩამოყალიბებაში. შემსყიდველი ორგანიზაცია ამ ეტაპზე კიდევ ღიაა სპეციფიკაციების კორექტირებისთვის. კომპეტენტური, დასაბუთებული წინადადება შეიძლება ფასეული აღმოჩნდეს და საბოლოო ჯამში სატენდერო დოკუმენტაციის ხარისხში აისახოს.
— ანონიმურობა დაცულია. ბაზრის კვლევის მიმდინარეობისას თქვენი ვინაობა და შეთავაზება კონფიდენციალურია — სხვა მიმწოდებლები მას ვერ ხედავენ. ეს ამცირებს კომერციულად მგრძნობიარე ინფორმაციის გამჟღავნების რისკს.
— მონაწილეობა კვლევაში არ ნიშნავს ვალდებულებას. კვლევაში წინადადების წარდგენა არ გიქმნით სამართლებრივ ვალდებულებებს — ეს მხოლოდ საინფორმაციო პროცესია.
— კვლევაში მონაწილეობა გაძლევთ ადრეულ ინფორმაციას. როგორც წესი, კვლევაში მონაწილე პოტენციური მიმწოდებელი ერთ-ერთი პირველი გებულობს ტენდერის გამოცხადების შესახებ.

ბაზრის კვლევა მხოლოდ საჯარო სექტორის პრეროგატივა არ არის. კერძო კომპანიებიც, მიუხედავად იმისა, ვალდებულნი არიან თუ არა, ახორციელებენ ბაზრის კვლევას. მიზანს შესყიდვის შედეგის გაუმჯობესება წარმოადგენს.

კერძო სექტორში ბაზრის კვლევის ტიპიური მიზნებია:

— ზუსტი ბიუჯეტის განსაზღვრა: ბაზრის კვლევა იძლევა საშუალებას განისაზღვროს ზუსტი ბიუჯეტი, რომელიც დაფუძნებულია რეალურ საბაზრო ინფორმაციაზე. ზუსტი ბიუჯეტის გარეშე შეუძლებელია შეფასდეს, ძვირია თუ იაფი მიღებული შეთავაზება. ანალოგიურად, ვერ შეფასდება წარმოდგენილი ფასის და ხარისხის შეფარდება.
— სპეციფიკაციების შემუშავებისთვის საჭირო ინფორმაციის მოპოვება: ბაზრის კვლევის დროს ირკვევა, რა ტექნოლოგიები, სტანდარტები და ალტერნატივები არსებობს ბაზარზე. ეს ინფორმაცია აუცილებელია იმისთვის, რომ სპეციფიკაციები სრულად აკმაყოფილებდეს შემსყიდველის საჭიროებას და, ამავდროულად, იყოს ტექნოლოგიურად ნეიტრალური და ხელს უწყობდეს კონკურენციას.
— რეალისტური მოლოდინების ფორმირება: ბაზრის კვლევა ავლენს, რა არის რეალურად ხელმისაწვდომი ბაზარზე — ფასების, ხარისხის, მიწოდების ვადებისა და სხვა პირობების გათვალისწინებით. ბაზრის შესაძლებლობებთან შეუსაბამო პირობა, როგორც წესი, არშემდგარი კონკურენციით სრულდება. ინფორმაცია სტანდარტული მიწოდების ვადების, გადახდის გრაფიკების, გარანტიების ხანგრძლივობის და სხვა პარამეტრების შესახებ საშუალებას იძლევა ხელშეკრულების პირობები გახდეს ბალანსირებული და შეესაბამებოდეს ბაზრის რეალობას.
— კვალიფიციური მიმწოდებლების იდენტიფიცირება: მნიშვნელოვანია იმის გაგება, რამდენი პოტენციური მიმწოდებელია ბაზარზე, ვინ არიან ისინი და რა გამოცდილება აქვთ მსგავს პროექტებში. ეს ინფორმაცია საშუალებას იძლევა შეფასდეს, არის თუ არა საკმარისი კონკურენცია.
— პოტენციური რისკებისა და გამოწვევების იდენტიფიცირება: ბაზრის კვლევა ასევე ავლენს პოტენციურ პრობლემებს, რომლებიც შეიძლება აისახოს შესყიდვის პროცესზე ან ხელშეკრულების შესრულებაზე — შეზღუდული მიწოდება, გრძელი მიწოდების ვადები, სეზონური ფაქტორები, ვალუტის კურსის რყევები. ამ რისკების ადრეული იდენტიფიცირება საშუალებას იძლევა მათი გათვალისწინება მოხდეს დოკუმენტაციასა და ხელშეკრულების პირობებში.

კერძო სექტორში ელექტრონული შესყიდვების პლატფორმა ბაზრის კვლევის პრაქტიკულ ინსტრუმენტად შეიძლება იქცეს — პოტენციური მიმწოდებლების მოძიებიდან დაწყებული, კონკურენტული შეთავაზებების მიღებამდე. Etenders.ge არის კომერციული შესყიდვების პლატფორმა, სადაც შემსყიდველი ორგანიზაციები და მიმწოდებლები ერთმანეთს პოულობენ. თუ გსურთ გაიგოთ მეტი პლატფორმის შესაძლებლობების შესახებ - დაგვიკავშირდით!

გსურთ იყოთ განახლებული საჯარო და კომერციული შესყიდვების სიახლეების შესახებ? გაწევრიანდით Etenders.ge-ს Facebook ჯგუფში და მიიღეთ უახლესი ინფორმაცია შესყიდვების სფეროში.

სტატიის ავტორი: ალექსანდრე ჩხიკვიშვილი